علل و درمان اختلال شخصیت نمایشی در نوجوانان

اختلال شخصیت نمایشی یا هیستریونیک چیست

کلمه هیستریونیک به معنای دراماتیک و تئاترگونه است؛ افراد مبتلا به اختلال شخصیت نمایشی بیش از حد نقش بازی می‌کنند و دنیا از نظرشان شبیه یک فیلم دراماتیک و پرهیجان است. این اختلال، در طبقه بندی بیماری‌های روانی با اختلال شخصیت ضداجتماعی، خودشیفته و مرزی در یک گروه قرار می­گیرد. همه این اختلالات دارای دو ویژگی مشترک هستند:

  • در کنترل هیجانات مشکل دارند.
  • رفتارشان هیجانی و غیرقابل پیش بینی است.

علاوه ­بر این دو ویژگی، زندگی مبتلایان به این اختلال با میل شدید به جلب توجه دیگران گره خورده است. آن‌ها نیاز شدیدی به گرفتن تائید از جانب دیگران دارند و البته فریب دادن دیگران را خوب بلدند. احتمال بروز این اختلال در زنان بیشتر از مردان است، زیرا اکثر فرهنگ­ها رفتارهای هیجانی در مردان را ناپسند می‌دانند.

اختلال شخصیت نمایشی در نوجوانان

تجربه طوفان‌های هیجانی، واکنش‌های افراطی، توجه طلبی، پوشیدن لباس نامناسب و رفتارهای پرخطر در نوجوانی بیش از دیگر سنین است. این رفتارها اگرچه تا حدودی هیجانی هستند، اما با اختلال شخصیت نمایشی تفاوت دارند. یکی از خصوصیات بارز دوران نوجوانی، اعتقاد به تماشاگران خیالی است، یعنی تصورشان این است که همه مدام در حال توجه و بررسی تک­تک افکار و رفتارهای­شان هستند. این ویژگی، احتمال بروز اختلال شخصیت نمایشی در نوجوانان را افزایش می‌دهد. نوجوانان دارای این اختلال، خودپنداره و خودارزشی ضعیفی دارند که در تفسیر نقاشی کودکان قابل مشاهده است.

نمونه کیس اختلال شخصیت نمایشی

نشانه‌های اختلال شخصیت نمایشی در نوجوانان

علائم و نشانه‌های اختلال شخصیت نمایشی اگرچه تا قبل از ۱۵ سالگی به‌صورت کامل رشد نمی‌کنند، اما احتمالا والدین، خانواده و معلمان بعضی از این صفات را قبل از ۱۵ سالگی هم مشاهده خواهند کرد.

  • رفتارهای نمایشی و پر رنگ ­و لعاب
  • زود صمیمی شدن
  • جست و جوی توجه و تائید دیگران
  • تحریک پذیری و رفتارهای هیجانی
  • توجه بیش از حد به ظاهر که برای جلب توجه استفاده می‌شود.
  • مبالغه و بزرگنمایی افکار و احساسات
  • وابستگی شدید به دیگران
  • سبک گفتار کودکانه، کلی و فاقد جزئیات
  • مشکل در ایجاد و حفظ روابط عمیق و پایدار

خصوصیات نوجوانان دارای اختلال شخصیت نمایشی تا حدودی زیادی ذهنی و درونی است و قبل از تشخیص گذاری لازم است که تاریخچه، رفتار و ظاهر فرد، به‌صورت کامل توسط روان­شناس بالینی یا روان­پزشک بررسی شود.

علل اختلال شخصیت نمایشی در نوجوانان

عوامل گوناگونی در بروز این اختلال نقش دارند، اما نقش محیط و خانواده بیش از نقش ژنتیک است. در ادامه علل اصلی این اختلال را بیان می‌کنیم:

نقش خانواده و محیط در اختلال شخصیت نمایشی

کودکان و نوجوانانی که تجربیات آسیب‌زای شدیدی مانند، سوءاستفاده، غفلت و رهاشدگی را تجربه کرده باشند، در خطر بیشتری برای این اختلال و مشکلات دیگری مانند کودکان دیرآموز قرار دارند. به‌عنوان مثال، فقدان توجه و رسیدگی مراقب اصلی باعث رشد استراتژی‌های توجه طلبی و تعاملات سطحی می‌شود. این کودکان به دلیل سبک فرزندپروری طردکننده یا مستبدانه، توجه و محبت کافی از والدین دریافت نکرده‌اند و سبک دلبستگی ناایمن دارند. به‌صورت کلی، سبک دلبستگی ناایمن احتمال ابتلا به اختلالات شخصیت را افزایش می‌دهد.

همچنین تجربیات آسیب‌زای شدید، باعث فراموشکاری کودکان و ایجاد فرض‌های اشتباه در مورد خودشان و دنیا می‌شود؛ یکی از مهم‌ترین فرض‌های آن‌ها این است که «من بی­کفایتم و نمی‌توانم خودم از پس زندگی‌ام برآیم.» این تصورات باعث شکل­گیری نیاز شدید به وابستگی و توجه در کودک می‌شود. وابستگی شدید به دیگران، یکی از نشانه‌های اصلی اختلال شخصیت نمایشی است.

سبب شناسی اختلال شخصیت نمایشی در نوجوانان

نقش ژنتیک در اختلال شخصیت نمایشی

ژنتیک در بروز این اختلال نقش زیادی ندارد. بر اساس تحقیقات، احتمال بروز این اختلال در کودکان دارای والدین مبتلا به اختلال شخصیت فقط کمی بیشتر از جمعیت عادی است.

نقش انتقال دهنده های عصبی در اختلال شخصیت نمایشی

یافته‌ها حاکی از آن است که افراد دارای اختلال شخصیت نمایشی، سیستم نوروآدرنرژیک حساس‌تری دارند؛ سیستم نوروآدرنرژیک مسئول آزادسازی انتقال دهنده عصبی نوراپی­نفرین است. افزایش این نوروترانسمیتر در مغز، باعث بروز مشکلاتی مانند اضطراب امتحان در دانش آموزان،وابستگی و همرنگی بیشتر با جمع می‌شود.

عوارض اختلال شخصیت نمایشی در نوجوانان

پیامدهای اختلال شخصیت نمایشی به‌صورت کلی به دو دسته تقسیم می‌شوند:

  1. احتمال بروز برخی اختلالات روانی را افزایش می‌دهند.
  2. باعث افزایش مشکلات شخصی و اجتماعی در زندگی می‌شوند.

اختلالات همایند با شخصیت نمایشی

بیماری‌های روانی زیر در این افراد شیوع بیشتری دارد:

  • اختلال وحشت زدگی/اضطراب
  • اختلال افسردگی اساسی
  • سوء مصرف مواد
  • اختلال شخصیت مرزی
  • اختلال خورد و خوراک مانند بی‌اشتهایی یا پر اشتهایی عصبی
  • اختلال دلبستگی
  • اختلال جسمانی شکل
  • اختلال شخصیت ضد اجتماعی

مشکلات عملکردی نوجوانان شخصیت نمایشی

  • احتمال بروز مشکلات تحصیلی و اختلالات یادگیری
  • ضعف در روابط با دیگر همکلاسی‌ها و معلمان
  • ناتوانی در حفظ روابط یا دوستی‌های بلندمدت، به دلیل رفتارهای توجه طلبی از قبیل بازی کردن نقش قربانی و قهرمان
  • انجام رفتارهای خطرناک مانند خودآزاری و سوء مصرف الکل و مواد مخدر
  • قرار گرفتن در موقعیت‌هایی مانند روابط مجازی خطرناک و سوء استفاده‌های دیگر به دلیل رفتارهای برون­گرایانه و هیجانی
  • ترس از مدرسه در کودکان و نوجوانان به دلیل حساسیت نسبت به واکنش همسالان و مقبولیت در گروه دوستان
  • افزایش احتمال اقدام به خودکشی برای جلب توجه (مراقب این موضوع باشید!)
روش درمان اختلال شخصیت نمایشی در نوجوانان

درمان اختلال شخصیت نمایشی در نوجوانان

به دلیل درون­نگری ضعیف نوجوانان نمایشی، درمان آن‌ها به‌سختی پیش می‌رود زیرا از احساسات و عواطفشان بی‌خبرند. با این وجود، درمان مناسب باعث اصلاح پاسخ‌ها و رفتارهای هیجانی می­شود و در بهبود این اختلال بسیار تأثیرگذار است.روان­کاوی، درمان منتخب برای این اختلال است زیرا بر افکار ناخودآگاه تمرکز دارد. . هدف درمان روان­کاوی کمک به نوجوانان برای فهم انگیزه‌ها و ترس‌های پشت رفتار و افکارشان است تا روابط بهتر و موثرتری با دیگران داشته باشند. به خاطر داشته باشید که برای حل اصولی این مشکل حتما باید از روان­شناسان بالینی کمک بگیرید.

برخورد صحیح با اختلال شخصیت نمایشی در نوجوانان

سروکار داشتن با نوجوان مبتلا به اختلال شخصیت نمایشی آسان نیست. صبر و درک، کلید موفقیت کمک به نوجوان است تا رو به جلو حرکت کنند و مهارت‌ها و استراتژی‌های لازم برای مدیریت رفتار و واکنش‌هایش را یاد بگیرد. در ادامه نکاتی را در مورد نحوه برخورد صحیح والدین با اختلال شخصیت نمایشی در نوجوانان ارائه می‌کنیم:

  • به صورتی فعالانه در برنامه درمان شرکت کنید.
  • به نوجوان یادآوری کنید تا به‌صورت کامل برنامه‌های درمانی مانند تمرینات ذهن­آگاهی را انجام دهد
  • اگر اختلال همایند دیگری مانند افسردگی وجود دارد، مراقب پیروی از برنامه درمان آن اختلال نیز باشید.
  • در این نوجوانان را جدی بگیرید.
  • برای درک نیازها و احساسات نوجوانان تلاش کنید.
  • تفاوت بین رفتار توجه طلبی مثبت و منفی را به نوجوان آموزش دهید.
  • مرزها و محدودیت‌هایی برای نوجوان تعیین کنید تا گرفتار مشکلات اجتماعی نشود.
  • در مورد شرایط فرزند با خانواده، خواهر، برادر و مدرسه صحبت کنید.
  • از مددکار اجتماعی و مشاور برای منابع و اطلاعات در مورد اختلال شخصیت نمایشی و درمان اختلالات یادگیری کمک بگیرید.
  • بر رفتارهایی مانند سیگار کشیدن، مصرف الکل و مواد مخدر نظارت داشته باشید.
  • برای رهایی از افکار منفی به کودک کمک کنید.
  • از نوجوان بخواهید که احساساتش را یادداشت کند تا بهتر بتواند با آن‌ها ارتباط برقرار کند.
  • به‌عنوان یک خانواده از نوجوان حمایت کنید،  از خانواده درمانی و درمان فردی برای خودتان نیز استفاده کنید.
  • آرام بمانید و نوجوان را تحقیر و سرزنش نکنید. حمایت گر باشید و از قضاوت اجتناب کنید.
  • از همه مهم‌تر در کنار کودک بمانید و عشق را به او تقدیم کنید.
  • منبع

دکتر سید کامبیز حسینی

  • دکترای تخصصی روانشناسی کودک و نوجوان
  • روان درمانگر تخصصی اختلالات روانی کودکان
  • مترجم و نویسنده کتاب
  • درمانگر مشکلات تربیتی٬ ترس٬ خواب٬ انواع اختلالات عاطفی و شناختی٬ وسواس٬ بیش فعالی٬ سلوک و ….

مقالات اخیر

با ما در ارتباط باشید

آدرس مطب

آمل – خیابان ۱۷شهریور – کوچه مازندرانی (یه کوچه قبل بنیاد شهید) – ساختمان پزشکان مجلل – طبقه 1 – واحد۳

درخوست مشاوره